Spheren
Muziek van
Paul Merkus
Op.101 SoundScapes

De "SoundScapes" zijn korte muziekstukken voor "orkest" die een bepaald "klankbeeld" vormen. Vandaar de naam "SoundScape".

op.101 nr.1 SoundScape #1
De aanleiding voor deze eerste SoundScape was de Facebook StaffPad User Group Competition, uitgeschreven door Wyatt Terry Milton. Hierbij was het de uitdaging iets te schrijven wat niet door alleen menselijke musici uit te voeren is, bijvoorbeeld door electronische effecten te gebruiken. Het is daarom gebaseerd op de toepassing van AmbientOne sound library van StaffPad, aangevuld met strijkers van de Berlin series. Het stuk verklankt geeft een rustige, dromerige sfeer en kent een trage opbouw met gebruik van verschillende AmbientOne klanken (zowel "Textures" als "Clusters").

op.101 nr.2 SoundScape #2
De tweede SoundScape is wel door menselijke musici uit te voeren, want het is voor strijkorkest, louter voor meditatieve doeleinden. Het is een rustige evolutie van akkoorden vol voorhoudingen en oplossingen die langzaam maar zeker al modulerend de hele kwintencirkel rondgaat. Het thema van 7 maten wordt gekenmerkt door een aanvankelijk dalende baslijn en moduleert naar de dominant, zodat we na twee thema’s een hele toon hoger zijn uitgekomen. Na 12 herhaling van het thema in de 12 verschillende toonsoorten zijn we terug bij af, waarna het geheel zich herhaalt, om ten slotte met een kort coda af te sluiten.

op.101 nr.3 SoundScape #3
De derde SoundScape is een klankbeeld zonder melodie. Ik heb de uitdaging opgepakt om te kijken in hoeverre er ook een bevredigend muziekstuk te maken is zonder enige melodie. En aangezien ik een melodie zie als een opeenvolging van verschillende noten, heb ik mezelf alleen toegestaan één enkele noot te gebruiken, naast diverse toonloze slagwerkinstrumenten. Het viel me op dat er in zo'n stukje zonder melodie wel degelijk ook een opbouw kan komen met een climax. En die climax heb ik op 1 minuut gelegd, 2/3 van het geheel van ongeveer 90 seconden (dus volgens de Gulden Snede).

op.101 nr.4 SoundScape #4
De vierde SoundScape is een alternatief voor de tweede SoundScape en heeft veel overeenkomsten; ook dit is een meditatief stuk voor louter strijkorkest wat al modulerend de hele kwintencirkel rond gaat. Alleen deze keer beslaat het thema 8 maten en wordt het gekenmerkt door een aanvankelijk stijgende baslijn en moduleert het steeds (niet naar de dominant, maar) naar de subdominant. Na twee thema’s zijn we dan een hele toon lager uitgekomen, maar ook hier na 12 herhalingen weer terug op de uitgangstoonsoort, waarna het geheel zich herhaalt, om ten slotte met een kort coda af te sluiten.

op.101 nr.5 SoundScape #5
Na een periode van weinig componeren is deze vijfde SoundScape een comeback in het wel weer componeren. Dit korte stuk voor strijkorkest (van dit keer ruim meer dan 90 seconden) is in de gebruikelijke vorm met thema’s van 8 en 16 maten, steeds eindigend met een authentieke cadens. Het openingsmotief is afgeleid van het Arianna-thema wat ik vlak daarvoor had gebruikt in de filmmuziek voor de welkoms- en openingsfilm van het Arianna prequel concert (ontleend aan "Slow Dance" uit de "Charterhouse suite" van Ralph Vaughan Willams). Net als in die filmmuziek wordt ook bij deze SoundScape het tweede thema wordt gevormd door een reeks staccato akkoorden, gevolgd door een melodieus laddermotief dat terugvoert tot o.a. mijn Sarabande, op.87 nr.2. Hierna volgt de reprise van het openingsthema, maar nu met explicieter verminderde akkoorden en een stretto-achtige finale en coda.

op.101 nr.6 SoundScape #6
De zesde SoundScape is opnieuw een klankbeeld voor meditatieve doeleinden, net als SoundScapes 1, 2 en 4. Dankzij de Ambient sound library van StaffPad worden er esoterische klanken opgewekt. Deze zesde SoundScape is gebaseerd op een akkoordschema van Em, Dm, Cm en Bm (dezelfde dalende opeenvolging van mineurakkoorden die Erik Satie heeft gebruikt voor zijn vierde Gnossienne), ondersteund door een lage sine wave synth en met als enige motief de dalende kleine terts (een trieste koekoek). Bij herhaling van het patroon van vier akkoorden komt er eerst een Ambient Piano bij en daarna lange noten in de viool.

op.101 nr.7 SoundScape #7
De SoundScapes #2 en #4 behoren tot de meer beluisterde composities binnen het Spheren oeuvre omdat ik die zelf vaak gebruik om tot rust te komen wanneer ik vroeg in morgen al wakker wordt (en aan teveel ga nadenken). Deze constatering was de aanleiding om nog een meditatief stuk met langzame strijkers te schrijven met een ostinaat patroon wat langzaam maar zeker moduleert. Net als bij de SoundScapes #2 en #4 gaat dit stuk al modulerend de hele kwintencirkel rond, iets wat een aantal keer herhaald wordt. Bij deze meditatieve SoundScape kloinken er naast het strijkorkest ook zachte waveshapes en Ambient Clusters (vooral "Minor Aurora").
Er klinken liggende akkoorden in de strijkers waarbij een stem langzame en statige stappen maakt op weg naar het volgende akkoord. Qua harmonisch patroon is het een opeenvolging van mineurakkoorden die steeds naar hun dominant gaan en waarbij telkens een toegevoegde secunde (tegen de kleine terts van het mineurakkoord) een dissonant oplevert (die vervolgens direct wegstapt). Dit is een harmonische formule die terugvoert naar heel wat eerdere Spheren-stukken, waaronder de Impromptu #1, opus 40 uit 2003 (dus ruim 22 jaar eerder) en zeker ook de expositie en reprise van de "Contemplation", opus 55 (uit 2011).
Gezien het langzame tempo en de tempoaanduiding "Adagio" is dit ook mijn "Adagio for strings" te noemen (maar vooral voor eigen gebruik).


SoundScape #1 op.101 nr.1
SoundScape #2 op.101 nr.2
SoundScape #3 op.101 nr.3
SoundScape #4 op.101 nr.4
SoundScape #5 op.101 nr.5
SoundScape #6 op.101 nr.6
SoundScape #7 op.101 nr.7


"SoundScape #1" door StaffPad


"SoundScape #5" door StaffPad